Chăn Nuôi Thú Y Chăn Nuôi Thú Y
Cách nhận biết, phát hiện sớm bệnh Dịch tả heo Châu Phi
02:00 | 21/03/2019 Print   E-mail    

Bệnh Dịch tả heo Châu Phi (DTHCP) đang lây lan rất nhanh tại nước ta. Đến nay đã có 17 tỉnh, thành phố có DTHCP (Hưng Yên, Thái Bình, Hải Phòng, Thanh Hóa, Hà Nội, Hải Dương, Hà Nam, Hòa Bình, Điện Biên, Thái Nguyên, Quảng Ninh, Ninh Bình, Nam Định, Lạng Sơn, Bắc Kạn và Nghệ An) với tổng số 23.442 con heo các loại bị tiêu hủy.

Dự báo, bệnh DTHCP tiếp tục còn lây lan nhanh, rộng và nguy cơ xâm nhiễm vào địa bàn tỉnh Bà Ria – Vũng Tàu là rất cao. Hiện nay chưa có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu bệnh DTHCP, giải pháp duy nhất là phát hiện sớm, tiêu hủy nhanh số heo nhiễm bệnh để hạn chế lây lan. Vậy làm sao để nhận biết, phát hiện sớm bệnh DTHCP? Bài viết này tổng hợp các tài liệu mới nhất có liên quan về bệnh DTHCP nhằm cung cấp cho người chăn nuôi, buôn bán, vận chuyển, giết mổ và Thú y cơ sở những đặc điểm dịch tễ cơ bản; cách nhận biết, phát hiện sớm và biện pháp phòng chống bệnh DTHCP.

1.      Một số đặc điểm cơ bản của bệnh DTHCP:

- DTHCP là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi rút gây ra; vi rút chỉ gây bệnh cho heo, không gây bệnh cho người và các loại vật nuôi khác;

- Vi rút có sức đề kháng cao trong môi trường. Sau khi khỏi bệnh lâm sàng, heo vẫn có khả năng mang vi-rút trong thời gian dài và có thể trở thành vật chủ mang trùng suốt đời. Do đó, nếu để xảy ra bệnh thì sẽ rất khó loại trừ được mầm bệnh;

 - Bệnh xảy ra ở mọi lứa tuổi, mọi loài heo. Bệnh gây thiệt hại nghiêm trọng với tỷ lệ chết cao lên đến 100%.

- Hiện nay chưa có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu bệnh DTHCP.

2.      Đường truyền lây của bệnh DTHCP:

Khác với một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như Lở mồm long móng, Tai xanh, Cúm gia cầm (bệnh lây lan nhanh qua không khí), bệnh DTHCP lây lan chủ yếu do hành vi của con người, cụ thể:

- Khoảng 46% bệnh lây lan là do phương tiện vận chuyển (xe vận chuyển heo, thịt heo) và con người (thương lái, người nuôi heo, nhân viên Thú y, công nhân giết mổ heo…);

- Khoảng 34% bệnh lây lan là do sử dụng thức ăn thừa của người để cho heo ăn nhưng chưa qua xử lý nhiệt (nấu chín);

- Khoảng 19% bệnh lây lan do vận chuyển heo, sản phẩm heo nhiễm bệnh từ vùng bị dịch sang các vùng khác.

Do đó biện pháp ngăn chặn không cho vận chuyển heo, sản phẩm heo bệnh (chủ yếu là thịt heo) ra khỏi vùng dịch là giải pháp rất quan trọng để DTHCP không lây lan rộng sang các địa phương khác. Và thực hiện chăn nuôi an toàn sinh học, đặc biệt là không cho thương lái vào chuồng heo, vệ sinh sát trùng thật kỹ xe tới bắt heo nhằm ngăn chặn mầm bệnh xâm nhập vào khu vực chăn nuôi có ý nghĩa cực kỳ quan trọng để bảo vệ đàn heo trước nguy cơ bị bệnh DTHCP.

3.      Biểu hiện khi heo bị bệnh DTHCP:

Heo bị bệnh DTHCP, tùy theo độc lực vi rút và sức đề kháng của đàn heo mà bệnh có thể biều hiện ở các thể: Thể quá cấp, cấp tính, á cấp tính và thể mãn tính. Vì bệnh DTHCP là bệnh mới lần đầu xuất hiện tại nước ta, do đó đại đa số heo bệnh ở thể quá cấp và cấp tính với thời gian ủ bệnh từ 3-15 ngày, ở thể cấp tính thời gian ủ bệnh chỉ từ 3-4 ngày, tỷ lệ chết cao lên đến 100% với những biểu hiện như sau:

- Thể qúa cấp tinh: Heo chết nhanh, không biểu hiện triệu chứng lâm sàng hoặc heo sẽ nằm và sốt cao trước khi chết.

- Thể cấp tính:

+ Heo sốt cao (40,5- 42°C). Trong 2-3 ngày đầu tiên heo không ăn, lười vận động, ủ rũ, nằm chồng đống lên nhau;

+ Heo có biểu hiện đau vùng bụng, lưng cong, di chuyển bất thường. Một số vùng da ửng đỏ, đặc biệt là ở vành tai, đuôi, cẳng chân, da phần dưới vùng ngực và bụng có màu sẫm xanh tím;

+ Heo có khi ỉa ra máu. Heo nái mang thai có thể sẩy thai ở mọi giai đoạn;

+ Tốc độ lây lan chậm trong đàn (heo bệnh và chết rải rác trong nhiều ngày) nhưng tỷ lệ chết rất cao nhất là đối heo thịt lớn và heo nái.

-          Mổ khám bệnh tích:

-          Các hạch viêm, xuất huyết nhất là hạch màng treo ruột;

 

-          Lá lách sưng to, nhồi huyết; Thận có xuất huyết điểm; Dạ dày, bàng quang xuất huyết; Túi mật sưng to;

-          Có nhiều nước trong xoang bao tim và trong xoang ngực hoặc xoang bụng.

 

Do vi rút DTHCP có sức đề kháng cao ngoài môi trường, do đó để đề phòng vi rút DTHCP phát tán ra môi trường cần hạn chế mổ khám bệnh tích. Khi nghi ngờ heo bị DTHCP cần báo ngay cho cơ quan Thú y để cử cán bộ tới chẩn đoán, lấy mẫu xét nghiệm theo quy định của Cục Thú y.

4.      Sự khác nhau cơ bản của bệnh DTHCP với một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác trên heo:

-          Điểm khác biệt cơ bản nhất, quan trọng nhất cần lưu ý khi chẩn đoán bệnh DTHCP:

+ Bệnh DTHCP lây lan chậm trong đàn; không lây lan nhanh, ồ ạt như bệnh Lở mồm long móng, Tai xanh, Dịch tả heo cổ điển nhưng tỷ lệ chết rất cao có thể tới 100%;

+ Heo trưởng thành, nhất là heo nái có thể mắc bệnh và chết nhiều. Trong giai đoạn hiện nay, việc có heo thịt lớn, heo nái mắc bệnh và chết nhanh bất thường có thể coi là điểm chỉ báo rất quan trọng về bệnh DTHCP. Do vậy khi phát hiện heo thịt lớn, heo hậu bị, nhất là heo nái bị bệnh và chết thì cần phải báo ngay cho Cơ quan Thú y để lấy mẫu xét nghiệm vi rút gây bệnh DTHCP.

Bảng so sánh một số chỉ tiêu quan trọng khi chẩn đoán bệnh DTHCP:

Chỉ tiêu so sánh

Dịch tả heo Châu Phi

Dịch tả heo cổ điển

Tai xanh độc lực cao

Lở mồm long móng

Tốc độ lây lan trong đàn heo

Chậm

Nhanh +

Nhanh ++

Rất nhanh +++

Tỷ lệ heo chết/số mắc bệnh

Rất cao, tới 100%

Khoảng 30-60%

Khoảng 10-20%

Thấp, khoảng 3-7%

Đối tượng mắc bệnh

Mọi lứa tuổi, mọi loại heo.

Mọi lứa tuổi, mọi loại heo

Mọi lứa tuổi, mọi loại heo

Mọi lứa tuổi, mọi loại heo

Đối tượng chết

Mọi lứa tuổi. Heo thịt lớn và nái chết nhiều

Chủ yếu heo con, heo thịt. Heo nái chết ít

Chủ yếu heo con, heo thịt. Heo nái chết ít

Chủ yếu heo con, heo thịt nhỏ. Heo thịt lớn và nái hiếm khi chết

Phòng bệnh

Chưa có vắc xin

Đã có vắc xin

Đã có vắc xin

Đã có vắc xin

 

- Các bệnh cần được chẩn đoán phân biệt với bệnh DTHCP bao gồm: Bệnh Dịch tả heo cổ điển, bệnh Tai xanh (PRRS), bệnh Tụ huyết trùng, bệnh đóng dấu, bệnh liên cầu khuẩn do Streptococcus suis, bệnh Glasser, bệnh Phó thương hàn, Hội chứng viêm da sưng thận do PCV2, bệnh giả dại ở heo choai và bị ngộ độc muối. Trên thực tế, rất khó chẩn đoán phân biệt bệnh DTHCP với các bệnh nêu trên (nhất là chẩn đoán phân biệt với bệnh Dịch tả heo cổ điển và bệnh Tai xanh thể độc lực cao) nếu không lấy mẫu xét nghiệm. Vì vậy, trong mọi trường hợp, khi nghi ngờ phải báo ngay cho Cơ quan Thú y lấy mẫu xét nghiệm phát hiện vi rút DTHCP.

5.      Người chăn nuôi cần làm gì để bảo vệ đàn heo trước nguy cơ bệnh DTHCP:

Để bảo vệ đàn heo trước nguy cơ đe dọa của bệnh DTHCP, hạn chế tới mức thấp nhất nếu xảy ra dịch, người chăn nuôi cần phải thực hiện nghiêm các biện pháp như sau:

a)      Đối với với hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, gia trại chăn nuôi:

- Không cho thương lái, phương tiện vận chuyển vào khu chuồng nuôi vì có thể mang theo mầm bệnh từ nơi khác vào (nếu có, phải được vệ sinh sát trùng kỹ); Phải vệ sinh sát trùng thật kỹ xe chở heo khi xuất bán (xe để càng xa khu chuồng nuôi càng tốt);

- Cần thường xuyên thực hiện vệ sinh, phun thuốc sát trùng, rắc vôi bột khu vực chăn nuôi; có các biện pháp tiêu diệt các loại côn trùng, gặm nhấm vì chúng có thể mang mầm bệnh từ nơi này sang nơi khác; 

- Không mua bán, vận chuyển, tiêu thụ bất kỳ heo bệnh, heo nghi bị bệnh, các loại sản phẩm heo bệnh; Không rửa thịt, phụ phẩm heo (lòng heo, xương heo..) và chế biến gần khu vực nuôi heo;

- Khi mua con giống phải khỏe mạnh, rõ nguồn gốc; không sử dụng thức ăn thừa, thức ăn tận dụng chưa qua xử lý nhiệt (nấu chín), tốt nhất là không sử dụng;   

- Khi phát hiện heo bệnh, nghi bị bệnh: Không bán chạy, giết mổ heo bệnh; không vứt xác heo chết ra môi trường vì sẽ làm lây lan dịch rất nhanh; không điều trị heo bệnh vì bệnh này  chưa có thuốc điều trị, chưa có vắc xin.  

B) Đối với trang trại chăn nuôi:

- Cần tăng cường các biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học; yêu cầu tất cả cán bộ, công nhân, kỹ thuật phải thực hiện nghiêm nội quy phòng chống dịch của Trại; có biệt pháp xử lý, sát trùng mọi phương tiện, dụng cụ ra vào trang trại; có biện pháp ngăn chặn chó, mèo, gà vịt…vào khu vực chăn nuôi, tiêu diệt các loại côn trùng, gặm nhấm,… 

- Thường xuyên tổng vệ sinh, phun thuốc sát trùng, rắc vôi bột khu vực nuôi, khu vực xung quanh trang trại; 

- Khi có heo bệnh, nghi bị bệnh phải báo chính quyền và cơ quan Thú y để lấy mẫu phát hiện bệnh DTHCP; không được bán chạy, giết mổ, vận chuyển heo từ nơi đang có bệnh đi bất kỳ nơi khác; thực hiện cách ly, cô lập khu vực bệnh để hạn chế tối đa dịch lây lan rộng cho đàn heo của trang trại.

Trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh, người chăn nuôi cần bình tĩnh, không bán tháo đàn heo gây thiệt hại kinh tế, cần tăng cường chăn nuôi an toàn sinh học; tập trung nuôi dưỡng, chăm sóc để vật nuôi tăng sức đề kháng bệnh; thường xuyên thực hiện vệ sinh sát trùng chuồng trại; tăng cường theo dõi, giám sát đàn heo để phát hiện dịch bệnh sớm và có biện pháp xử lý kịp thời. Đồng thời, người chăn nuôi cũng cần thận trọng trong việc tăng đàn, tái đàn trong giai đoạn này để tránh nguy cơ thiệt hại do dịch bệnh. Trong trường hợp xấu nhất là khi phát hiện đàn heo có các biểu hiện lâm sàng của bệnh DTHCP như trên, đặc biệt là khi thấy có heo thịt lớn hay heo nái bị mắc bệnh và chết nhanh, người chăn nuôi cần phải tự nguyện khai báo ngay với chính quyền địa phương hoặc cơ quan Thú y để chẩn đoán, lấy mẫu xét nghiệm và tiêu hủy ngay (nếu kết quả xét nghiệm dương tính) tránh nguy cơ dịch lây lan trên diện rộng. Số heo bị tiêu hủy do dịch bệnh sẽ được nhà nước hỗ trợ thiệt hại theo quy định hiện hành trên địa bàn tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu./.

                                                                                                     Trần Đức Quân – Chi cục CNTY