Giống Cây Trồng-Vật Nuôi Giống Cây Trồng-Vật Nuôi
Các loài sinh vật ngoại lai nguy hại và biện pháp tiêu diệt
02:45 | 11/05/2015 Print   E-mail    

           Ở Việt Nam, nhiều loài sinh vật bản địa quý hiếm đang bị giảm sút nghiêm trọng về số lượng, thậm chí nhiều loài có nguy cơ tuyệt chủng, thì bên cạnh đó, nhiều loài sinh vật ngoại lai như Ốc bươu vàng, cây Mai dương, rùa tai đỏ, cá lau kính... Bằng nhiều con đường khác nhau, đã xâm nhập vào môi trường nội địa nước ta, chúng gây ra những hậu quả lớn cho môi trường và đa dạng sinh học. Vì vậy, việc thực hiện công tác tuyên truyền, phổ biến các tác hại của chúng, có các biện pháp cô lập, tiêu diệt và ngăn chặn chúng phát tán ra môi trường là công việc phải làm thường xuyên.

          Theo quy định của Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn tại Thông tư số 53/2009/TT-BNNPTNT ban hành ngày 21/8/2009 quy định về quản lý các loại thủy sinh vật ngoại lai thìthủy sinh vật ngoại lai (TSVNL) là loài thủy sinh vật được di nhập từ nước ngoài vào lãnh thổ Việt Nam, được phân chia ra làm hai loại, loại xâm hại và loại có nguy cơ xâm hại cụ thể: TSVNL xâm hại là loài lấn chiếm nơi sinh sống hoặc gây hại đối với các loài sinh vật bản địa, làm mất cân bằng sinh thái tại nơi chúng xuất hiện và phát triển. Còn đối với TSVNL có nguy cơ xâm hại là loài có nguy cơ lấn chiếm nơi sinh sống hoặc có nguy cơ gây hại đối với các loài sinh vật bản địa, làm mất cân bằng sinh thái tại nơi chúng xuất hiện và phát triển. Thông tư cũng quy định Cơ quan quản lý chuyên ngành về thủy sản ở địa phương là Chi cục Khai thác & BVNLTS hoặc Chi cục Nuôi trồng thủy sản (đối với tỉnh không thành lập Chi cục Khai thác & BVNLTS) hoặc Chi cục thủy sản (đối với tỉnh, thành phố không có hai chi cục nói trên).
          Tại Việt Nam chúng ta, đang hiện hữu rất nhiều loài sinh vật ngoại lai không có nguồn gốc bản địa, chúng xâm nhập vào nước ta bằng nhiều con đường và hình thức khác nhau, với điều kiện và môi trường sống thuận lợi, chúng đã thích nghi tốt, từ đó sinh sôi nảy nở và phát triển quần thể rất nhanh, phá vỡ và làm mất cân bằng sinh thái, lấn át, loại trừ và làm suy giảm các loài sinh vật và nguồn gen bản địa, chúng phá hại mùa màng, cầu cống đê điều, các công trình nuôi thủy sản, làm giảm năng suất cây trồng, vật nuôi, thậm chí ảnh hưởng cả đến sức khỏe con người… Xin giới thiệu một số loài ngoại lai điển hình đã và đang gây hại cho môi trường nước ta, rất cần có các biện pháp ngăn chặn, tiêu diệt hiệu quả:
         Rùa tai đỏ: Đây là loài rùa cỡ nhỏ, có nguồn gốc xuất sứ từ Bắc Mỹ, chúng có tuổi thọ rất cao, trung bình từ 50-70 năm, rùa tai đỏ di nhập vào nước ta làm vật nuôi phục vụ giải trí, nuôi làm cảnh và làm phụ phẩm cho ngành dược. Do ở vùng lưng, cổ của loài rùa này có mảng đỏ, trên mai có những sọc vàng cam, phía trên mắt có vành màu đỏ nên được gọi là rùa tai đỏ. Rùa cái sau 3-4 năm tuổi có thể tham gia sinh sản, chúng đẻ trung bình ba ổ trứng một năm, mỗi ổ có từ 4 - 23 trứng.
          Theo đánh giá của các nhà khoa học thì khi chúng thoát ra ngoài môi trường tự nhiên, với bản tính ăn tạp, chúng ăn tất cả những gì có thể như cá, tôm, cua, cây lương thực… Thậm chí khi đói chúng còn có thể tấn công, ăn thịt các loài rùa khác nhỏ hơn chúng, chúng cạnh tranh thức ăn, môi trường sống của các loài bản địa. Điều đặc biệt nguy hiểm, theo các nhà khoa học cảnh báo thì loài này có thể mang vi khuẩn salmonella, loại vi khuẩn gây bệnh thương hàn cho con người. Tuy nhiên, rất may mắn là loài này đã và đang bị bao vây, cô lập và tiêu diệt khá tốt nên việc thoát ra môi trường, gây hại cho môi sinh như các loài khác là khiêm tốn.
          Cây mai dương: Cây mai dương, hay còn có một số tên gọi khác như trinh nữ than gỗ, trinh nữ đầm lầy, trinh nữ nhọn, mắt mèo, trinh nữ nâu, mắc cỡ Mỹ… có tên khoa học là Mimosa pigra thuộc họ Mimosaceae, có nguồn gốc từ Trung Mỹ, được nhập vào miền nam nước ta từ Indonesia trong những năm 70 của thế kỷ trước. 
          Theo đánh giá của các nhà khoa học thì hiện mai dương đã lây lan ở nhiều vùng sinh thái, hệ sinh thái trên phạm vi cả nước. Đây thuộc loại cây bụi, đa niên, thường mọc ở nơi đất trống, ẩm ướt, ven sông suối… thân cây phân nhiều nhánh, thân và cành có nhiều gai nhọn. Từ lúc hạt nảy mầm đến khi cây ra hoa, đậu quả, kết hạt và quả chín mất khoảng 8 - 10 tháng, trái có dạng trái đậu, màu nâu, chứa từ 14 - 26 hạt, trung bình mỗi cây cho khoảng 10.000 hạt/năm. Hạt của mai dương có sức sống rất cao, dễ nẩy mầm khi gặp đất có độ ẩm, phát tán rộng bằng nhiều con đường như gió, côn trùng, chim, động vật và đặc biệt là chúng lây lan theo nguồn nước, một tốc độ lây lan theo cấp số nhân, chúng lấn át và làm các loài cây bản địa khác không thể nào phát triển được nơi có mặt chúng.
          Tiêu diệt chúng có nhiều cách như đốt, chặt, phun thuốc... Tuy nhiên biện pháp tiêu diệt hiệu quả nhất hiện nay là kết hợp nhiều biện pháp liên hoàn, theo nghiên cứu của Khoa Sinh học, Đại Học Khoa học Tự nhiên TP.HCM là phun dung dịch nước muối NaCl với nồng độ từ 10 - 60 gr/l lên cây trưởng thành, sẽ gây ra sự mất diệp lục tố và carotenoid, dẫn đến sự mất màu lục và hóa nâu của lục mô ở tử diệp mai dương. Dưới tác động của ánh nắng mặt trời, chỉ sau 2 giờ phun dung dịch muối ăn, cây mai dương bị tổn thương lá, cành, 2 tuần sau sẽ rụng hết lá, thuận lợi cho các biện pháp thủ công tiếp theo là chặt, đào bỏ rễ để đem đốt, phương pháp trên có chi phí giá thành rẻ, có tính khả thi cao và đặc biệt là dễ áp dụng rộng rãi trong các điều kiện địa hình phức tạp, vùng rừng núi như ở nước ta.
          Cá lau kính: Cá lau kính (cá tỳ bà, cá dọn bể, cá chùi kính) thuộc giống Hypostomus (họ Loricariidae). Giống Hypostomus gồm khoảng 116 loài, có nguồn gốc ở Trung và Nam Mỹ từ Panama đến Uruguay, phần lớn tập trung ở lưu vực sông Amazon. Là loài có sức sống mạnh, chúng có thể sống và tồn tại được kể cả ở trong các điều kiện khắc nghiệt. Cá lau kính được di nhập vào nước ta nuôi phục vụ cho những người chơi kiểng. Với đặc tính thích nghi cao, khả năng sinh sản quanh năm, tỷ lệ cá con sống đến 70%, và chúng có thể sống mà không cần đến thức ăn suốt 1 tháng. Hiện nay chúng đã lan tràn khắp cả nước, có mặt ở hầu hết các ao hồ sông suối, từ Bắc chí Nam, nhiều nơi chúng xuất hiện với mật độ dày đặc, lấn chiếm môi trường sinh sống của các loài bản địa, nhiều nơi còn xuất hiện hiện tượng hút nhớt các loài cá nuôi trong ao... Cho đến nay ngoài biện pháp thủ công là thu gom, đập chết và chôn lấp thì chưa có phương pháp nào tiêu diệt loài này hiệu quả.
              Ốc Bươu vàng: Ốc bươu vàng là loại ốc thuộc họ (Ampullariidae, lớp Chân bụng (Gastropoda), ngành Thân mềm (Mollusca), có nguồn gốc Trung và Nam Mĩ, có tên khoa học là Pomacea canaliculata Lamarck, được nhập vào Philippines qua Đài Loan từ năm 1982 - 1984 sau đó lan tràn qua các nước khác ở châu Á, trong đó có Việt Nam. Theo nhiều tài liệu, thì Ốc bươu vàng chính thức được du nhập vào nước ta từ những năm 1985-1986, đến nay chúng đã trở thành một trong những sinh vật gây hại nghiêm trọng nhất cho nền nông nghiệp Việt Nam. Hiện nay, khắp cả nước đang phải chịu sự tàn phá kinh khủng của chúng, theo các nhà khoa học thì chúng sinh trưởng chủ yếu vào vụ hè thu, đặc biệt là mùa nước nổi, chúng phát triển vượt ngoài tầm kiểm soát của chúng ta, việc tiêu diệt chúng đang là một vấn đề khó khăn và tốn kém, cần kết hợp áp dụng tổng hợp nhiều biện pháp như: Bắt ốc và ổ trứng bằng tay vào buổi sáng sớm; Sử dụng các loại lá đu đủ, xơ mít, lá khoai, súng... dẫn dụ ốc bươu vàng tập trung để thu gom; Đánh rãnh thoát nước (25 x 5 cm) cách nhau 10 - 15m gom ốc bươu vàng tập trung để thu gom bằng tay hoặc xử lý thuốc. Ngoài ra thả vịt vào ruộng ăn ốc non và trứng ốc cũng là phương pháp đem lại hiệu quả cao, không tốn kém.
           Trước vấn nạn mang tên sinh vật ngoại lai, nhằm nâng cao nhận thức về tác hại của chúng đối với đa dạng sinh học, sức khoẻ con người và kinh tế xã hội thì rất cần có sự chung tay của toàn xã hội, trong đó ý thức của mỗi tổ chức, mỗi cá nhân trong việc không nuôi nhốt, mua bán và vận chuyển TSVNL dưới mọi hình thức, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, nhằm góp phần ngăn chặn sự du nhập, lưu hành các loài sinh vật ngoại lai xâm hại cũng như từng bước nâng cao ý thức của người dân về tác hại của các loài ngoại lai xâm hại./.
                                                                   Nguyễn Hữu Thi - Chi cục NTTS